ΤΟ ΠΑΝΗΓΥΡΙ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΤΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ

Η παράδοση του εορτασμού της πανηγύρεως της 29ης Αυγούστου, ημέρα κατά την οποία γιορτάζεται η αποτομή της Τιμίας Κεφαλής του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου και Βαπτιστή, χάνεται βαθιά μέσα στο χρόνο. Αποτελεί μία παράδοση πολλών αιώνων και είναι η μεγαλύτερη γιορτή των Αρβανιτών της Θράκης. Οι ρίζες αυτού του εορτασμού βρίσκονται στα βάθη της ιστορίας και μπορούν να εντοπιστούν στον 17ο αιώνα, εποχή κατά την οποία οι Αρβανίτες της Θράκης ζούσαν στη Βόρειο Ήπειρο (στο Βιθκούκι, στην Κιουτέζα και στο Κιάφσεζ). Ίσως η μεγάλη αυτή γιορτή να σχετίζεται με την εξακουστή μονή του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου στην Μοσχόπολη, κοντά στο Βιθκούκι.

Η μονή του Ιωάννου Προδρόμου Μοσχοπόλεως είναι ο τόπος προσκυνήματος όλης της περιοχής και καθιστά τη Μοσχόπολη θρησκευτικό κέντρο. Είναι αξιοσημείωτο ότι οι Αρβανίτες της πρώτης μετανάστευσης ίδρυσαν στο Ζαλούφι δύο ομώνυμες εκκλησίες και αυτοί της δεύτερης ιδρύουν ομώνυμο μοναστήρι ανάμεσα στα χωριά Κιουτέζα (Ιμπρίκ Τεπέ) και Βιθκούκι (Σουλτάνκιοϊ). Αυτό σημαίνει ότι ίσως κάποια εκκλησία –αν όχι η ομώνυμη μονή της Μοσχοπόλεως– να υπήρχε προς τιμήν του Ιωάννου του Προδρόμου στο Βιθκούκι. Βέβαια, τέτοια εκκλησία δεν διασώζεται στο Βιθκούκι και ίσως να υπήρχε κάποια πολύ παλιά εκκλησία, από τη βυζαντινή εποχή, αν και κάτι τέτοιο δεν είναι γνωστό.

Με την παραδοχή ότι η μετανάστευση των Ζαλουφιωτών χρονολογείται στα 1566 και με συνυπολογισμό του ότι η μονή του Ιωάννου του Προδρόμου στη Μοσχόπολη ιδρύθηκε αρκετά μετά, το 1634, το πιο πιθανό είναι να υπήρξε πριν από τη μονή της Μοσχοπόλεως κάποια παλαιότερη εκκλησία ή μονή με αυτό το όνομα και η οποία να επηρέασε καταλυτικά όλη την ευρύτερη περιοχή και τους κατοίκους της. Η ισχυρή παράδοση, όσον αφορά την ονοματοδοσία των πολιούχων ναών, συνεχίστηκε και μετά το 1922, καθώς εκκλησία προς τιμήν του Ιωάννου του Προδρόμου χτίστηκε στο Τυχερό και στο Χειμώνιο Έβρου. Και οι δύο αυτές εκκλησίες πανηγυρίζουν με ευλάβεια στις 29 Αυγούστου, ενώ η ομώνυμη μονή της Μοσχοπόλεως στις 24 Ιουνίου.

Οι μετακινηθέντες στην Ανατολική Θράκη Αρβανίτες ανήγειραν στο Ιμπρίκ Τεπέ (Κιουτέζα) την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου και στο Σουλτάνκιοϊ (Βιθκούκι) της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, ενώ ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου ανηγέρθη και στο Τυχίο (Τυχερό) από τους Αρβανίτες του Σουλτάνκιοϊ μετά το 1922. Με βάση τη λαϊκή παράδοση υπήρχε στην ευρύτερη περιοχή του Βιθκουκίου και της Κιουτέζας, στην Ήπειρο, ναός προς τιμήν του Αγίου Ιωάννου Προδρόμου.

Οι Αρβανίτες της Ανατολικής Θράκης μετακινούνται μέσα σε δραματικές συνθήκες τον Οκτώβριο του 1922 προς τα δυτικά του Έβρου. Παρά τη μεγάλη πίκρα που εγκαταλείπουν τις εστίες τους και τις περιουσίες τους, παρά την έντονη απογοήτευση, την εξαθλίωση, την πείνα και την απίστευτη φτώχεια τους, αφού αντιλαμβάνονται ότι μέσα στον πανικό της προσφυγιάς και του ξεριζωμού δεν πρόλαβαν να πάρουν τις εικόνες των εκκλησιών τους, επιστρέφουν κρυφά και με κίνδυνο της ζωής τους παίρνουν την εικόνα του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου τιμώντας την ιστορία τους και τις παραδόσεις αιώνων.

«[…]και φέραμε την θαυματουργή εικόνα του αγίου εδώ. Αλλά την φέραμε κρυφά από τους Τούρκους. Ένας παππούς, Δαλάτσης λεγότανε, ήταν δραστήριος και πήγε κρυφά με το γαϊδουράκι του και πήρε την εικόνα από το μοναστήρι και πέρασε το ποτάμι και έφερε την εικόνα εδώ στο Χάντζας. Και όταν ήρθαμε εδώ στο Τυχερό, την φέραμε πάλι εδώ».

Ο εορτασμός της 29ης Αυγούστου αποτελεί έναν ετήσιο φόρο τιμής στη μνήμη των προγόνων μας. Είναι μία πράξη σεβασμού και μνήμης. Είναι μία νοητή λεπτή κλωστή που ξεκινάει από τα καμπαναριά των ψηλών βουνών της Βορείου Ηπείρου, φτάνει στις ερειπωμένες και κατεστραμμένες εκκλησίες της Ανατολικής Θράκης και καταλήγει στις σημερινές εκκλησίες του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου.

Το δικαίωμα στην ιστορική μνήμη και η τήρηση των παραδόσεων των προγόνων μας αποτελούν μία μεγάλη παρακαταθήκη. Κυρίως όμως είναι ένα μεγάλο χρέος για όλους μας. Χρέος και βαρύ φορτίο που όπως το παραλάβαμε από τους παππούδες και τους γονείς μας, με το ίδιο δέος και τον ίδιο σεβασμό πρέπει να το παραδώσουμε στις επόμενες γενιές.

Πηγές

Δαλάτσης, Δ., & Dalátsis, D. (2016). Οι Αρβανίτες της Ανατολικής Θράκης. Β, Νοών, Αθήνα.

Αυδίκος, Ε. (1998). Από τη Μαρίτσα στον Έβρο. Πολιτισμικές συγκλίσεις και αποκλίσεις σε μια παρέβρια περιοχή.